Sinir Yaralanmaları

Sinir yaralanmaları, el ve parmaklarda his kaybı ve kas gücü azalmasıyla seyreden yaralanmalardır. Sinirler, beyinden gelen hareket komutlarını kaslara, dokudan gelen his bilgisini beyne taşır. Kesildiklerinde bu iki yönlü iletim durur.

Elde üç ana sinir bulunur: median, ulnar ve radial. Her biri belirli bölgelerin hissinden ve belirli kasların hareketinden sorumludur. Hangi bölgede his kaybı olduğu, hangi sinirin yaralandığını gösterir.

Sinir iyileşmesi yavaş bir süreçtir. Onarımdan sonra sinir lifleri günde yaklaşık bir milimetre hızla ilerler; parmak ucuna ulaşması aylar alır. Bu, sabır gerektiren bir bekleyiştir ve baştan anlatılması gerekir.

Elde sinir yaralanmalarının en sık nedeni cam, bıçak ya da metal kenarlarla oluşan kesilerdir. Parmak sinirleri, parmağın iki yanında deriye yakın seyrettiği için küçük bir kesiyle bile etkilenebilir. Ezilme yaralanmaları, kırık ve çıkıklar ile sinirin gerilmesi diğer nedenlerdir.

Hangi sinirin etkilendiği, belirtilerin dağılımından anlaşılabilir. Başparmak, işaret ve orta parmağın avuç yüzünde uyuşma median siniri; serçe parmak ile yüzük parmağın serçe parmak tarafında uyuşma ve parmakları açıp kapatmada güçsüzlük ulnar siniri; el sırtında başparmak tarafında his kaybı ise radial sinirin yüzeyel dalını düşündürür. Parmağın yalnızca bir yanındaki uyuşma, o yandaki parmak sinirinin yaralandığına işaret eder. Sinirin beslediği deride terleme azalabilir ve cilt daha kuru görünür.

Kesi olmadan, yavaş yavaş gelişen uyuşmalar ise çoğu zaman sinir sıkışmasına bağlıdır; bu durum karpal tünel sendromu başlığında ele alınır. Kesiyle birlikte his kaybı gelişen kişilerin ise yara küçük görünse de acil servise başvurması ve sinir onarımı açısından değerlendirilmesi önerilir.

Sinir onarımı büyütme altında yapılır. Sinir uçları temizlenir, lif demetlerinin karşılıklı gelmesi sağlanır ve dış kılıf ince dikişlerle birleştirilir.

Onarım gerginlik olmadan yapılmalıdır; gerginlik altında yapılan bir onarım iyileşmez. Uçlar arasında mesafe varsa greft kullanılır.

Sinir grefti, hasta kendi vücudundan alınan bir duyu siniridir. Alternatif olarak sinir tüpleri (conduit) kısa mesafelerde kullanılabilir.

Onarım hattı, çevre dokudan korunacak biçimde yumuşak doku içine yerleştirilir.

Kesilerek bütünlüğü bozulmuş bir sinir kendiliğinden birleşmez ve onarım gerektirir. Ancak ezilme, gerilme ya da kırığa bağlı bazı yaralanmalarda sinir bütünlüğünü korur ve iletim geçici olarak bozulur. Bu durumlarda hekimin belirleyeceği aralıklarla muayene ve gerekirse sinir iletim çalışmasıyla izlem yapılabilir; beklenen sürede düzelme başlamazsa cerrahi değerlendirme gündeme gelir.

İzlem ya da onarım sürecinde el terapisi tedavinin parçasıdır. Eklemlerin hareket açıklığını korumaya yönelik egzersizler, güçsüz kaslara bağlı şekil bozukluklarını önleyen kişiye özel ateller, aşırı hassasiyete karşı duyarsızlaştırma çalışmaları ve duyusu azalmış eli koruma eğitimi bu kapsamdadır. Sinire sıklıkla eşlik eden tendon yaralanmaları varsa iki onarımın rehabilitasyonu birlikte planlanır.

Program, kontrol muayenelerindeki bulgular cerrah ile el terapisti arasında paylaşılarak güncellenir. Sinir boyunca hafifçe vurulduğunda oluşan karıncalanmanın ilerleyişi, his testleri ve kas gücü ölçümleri iyileşmenin seyrini izlemeye yardımcı olur.

İşlem bölgesel anestezi veya genel anestezi ile uygulanır. Süre, onarımın kapsamına göre bir ile üç saat arasında değişir.

Sinir uçları bulunur ve mikroskop altında değerlendirilir. Hasarlı bölümler temizlenir; sağlıklı lif demetleri görülene kadar tazeleme yapılır.

Onarım tamamlanır ve el, onarım hattına gerginlik bindirmeyecek pozisyonda atelle sabitlenir.

Atel, onarım hattını koruyacak biçimde genellikle üç-dört hafta kullanılır.

Hissin geri dönüşü kademelidir. Önce karıncalanma ve rahatsız edici duyumlar başlar; bu, sinirin ilerlediğinin göstergesidir. Ardından kaba his, en son ince ayrım hissi geri gelir.

Duyu eğitimi (sensory re-education) programı, geri dönen hissin beyin tarafından doğru yorumlanmasına yardımcı olur ve fonksiyonel sonucu iyileştirir.

Sürecin tamamlanması bir yılı aşabilir.

Duyusu azalmış bir el, sıcak, keskin ve sert nesnelerden gelen uyarıyı zamanında algılamayabilir. Mutfakta sıcak kapları tutarken eldiven kullanmak, suyun sıcaklığını sağlam elle kontrol etmek ve kesici aletleri dikkatle kullanmak gerekir. Soğuk havalarda eli eldivenle korumak rahatsızlığı da azaltır.

Masa başında çalışanlar, atel döneminde etkilenmeyen el ve sesli yazma desteğiyle çoğu zaman ilk haftalarda işe dönebilir. Klavye kullanımına atel bırakıldıktan sonra kısa ve sık molalarla başlanır; tuşlara dokunmak duyu eğitiminin günlük bir parçası olarak da değerlendirilebilir. İnce el becerisi, el aletleri ya da makine kullanımı gerektiren işlerde dönüş, his ve gücün yeterli düzeye ulaşmasına göre planlanır.

Atel takılıyken araç kullanılmaz; sonrasında direksiyonu güvenle kontrol edebilme, his kaybının düzeyiyle birlikte kontrol muayenesinde değerlendirilir. Bursa'da hangi gün hangi hastanede muayene yapıldığı iletişim ve muayene günleri sayfasında yer alır.

Genel riskler kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı istenmeyen etkilerdir.

Bu onarıma özgü en önemli sorun, hissin beklenen düzeyde geri gelmemesidir. Sinir iyileşmesi biyolojik bir süreçtir ve sonucu tümüyle öngörmek mümkün değildir.

Onarım hattında ağrılı sinir düğümü (nöroma) gelişebilir; dokunmayla şiddetli ağrıya yol açar ve ek girişim gerektirebilir.

Greft alınan bölgede kalıcı his kaybı olur; bu, greft kullanımının kabul edilen bir bedelidir ve önceden anlatılır.

Yaş, iyileşmeyi etkileyen önemli bir etkendir; çocuklarda sonuçlar yetişkinlere göre belirgin biçimde daha iyidir.

Sinir onarımı sonrası his çoğu zaman koruyucu düzeyde geri gelir; yani kişi sıcak, soğuk ve ağrıyı algılar. İnce ayrım hissi ise eski düzeyine tam olarak dönmeyebilir.

Kas gücü, sinirin kasa ulaşması hâlinde geri kazanılır; ancak uzun süre uyarısız kalan kaslar kalıcı olarak zayıflayabilir. Bu, erken onarımın neden önemli olduğunu açıklar.

Beklenti, elin güvenli ve işlevsel kullanımının sağlanmasıdır. Tam iyileşme her zaman mümkün değildir ve bu gerçekçi biçimde konuşulur.

Sinir yaralanmasına sıklıkla tendon ve damar yaralanması eşlik eder; hepsi aynı seansta onarılır.

Duyu eğitimi ve rehabilitasyon, tedavinin ayrılmaz parçalarıdır.