Tendon Yaralanmaları ve Onarımı

Tendon yaralanmaları, parmak hareketini sağlayan tendonların kesilmesi ya da kopmasıdır. Tendonlar kasları kemiklere bağlayan güçlü liflerdir; kesildiklerinde ilgili parmak hareketi tümüyle kaybolur.

Elde iki tendon grubu bulunur: parmakları büken (fleksör) tendonlar avuç tarafında, açan (ekstansör) tendonlar el sırtında seyreder. Fleksör tendonlar dar kanallar içinde hareket ettiği için onarımları teknik olarak daha zordur ve yapışıklık riski daha yüksektir.

Tendon onarımında ameliyat, tedavinin yalnızca ilk yarısıdır. İkinci yarı rehabilitasyondur ve sonucu belirleyen çoğu zaman budur. Erken kontrollü hareket, tendonun çevre dokuya yapışmasını önler.

Tendon yaralanmalarının büyük bölümü cam, bıçak ya da metal kenarlarla oluşan kesilere bağlıdır. Avuç içindeki ya da parmağın iç yüzündeki küçük bir kesi bile alttaki bükücü tendonu kesebilir. El sırtındaki tendonlar deriye çok yakın seyrettiği için bu bölgede yüzeysel görünen kesilerde de açıcı tendon etkilenebilir.

Bazı kopmalar kesi olmadan gelişir. Parmak ucuna top çarpması ya da parmağın sert bir yüzeye takılması, parmak ucunu açan tendonu koparabilir; parmak ucu bükülü düşer ve aktif olarak düzeltilemez. Bir formayı ya da tutamağı kavrarken parmağın zorla açılması ise bükücü tendonun kemiğe tutunduğu yerden kopmasına yol açabilir; bu durum en sık yüzük parmağında görülür. Romatizmal hastalıklarda ve eski kırıklara bağlı pürüzlü kemik kenarlarında tendonlar aşınarak da kopabilir.

Başlıca belirtiler; parmağın belirli bir eklemini bükememe ya da açamama, ağrı, şişlik ve elin doğal duruşunda parmağın diğerlerinden farklı konumda durmasıdır. Kesi sonrası uyuşma da varsa eşlik eden sinir yaralanmaları açısından değerlendirme yapılır.

Tendon uçları, çok telli dikiş teknikleriyle karşılıklı getirilir. Dikiş sayısı arttıkça onarımın gücü artar ve erken harekete izin verilebilir.

Onarım hattı, çevre dokuya sürtünmeyi azaltmak için ince bir çevresel dikişle düzeltilir.

Fleksör tendonlarda, tendonun içinde hareket ettiği kanal yapısı korunur; aşırı açılması yapışıklığa yol açar.

Tendon kaybı varsa greft kullanılır; genellikle vücudun başka bir bölgesinden alınan bir tendon aktarılır. Bu, iki aşamalı bir süreç gerektirebilir.

Tamamen kesilmiş bir bükücü tendon için cerrahi dışı bir onarım seçeneği yoktur. Ancak bazı tendon yaralanmaları ameliyatsız tedavi edilebilir.

Parmak ucunun bükülü düştüğü kapalı açıcı tendon kopmalarında (çekiç parmak), parmak ucunu düz tutan küçük bir atel genellikle altı-sekiz hafta boyunca hiç çıkarılmadan kullanılır. Bu sürede parmak ucunun bir kez bile düşmesine izin verilmesi iyileşmeyi geriletebilir; cilt bakımı sırasında parmağın düz tutulması bu nedenle öğretilir. Kemik parçası içeren ya da eklemin hizasını bozan kopmalarda cerrahi gerekebilir. Tendon kalınlığının küçük bir bölümünü etkileyen kısmi kesilerde ise onarım yerine koruyucu atel ve kontrollü hareket programı tercih edilebilir; bu karar çoğunlukla yaranın ameliyat koşullarında incelenmesiyle verilir.

Her durumda el terapisti ya da fizyoterapistle iş birliği önemlidir. Kişiye özel biçimlendirilen atel ve egzersizlerin doğru zamanda, doğru şiddette yapılması tendonun yapışmadan ve kopmadan iyileşmesini destekler. Birden fazla yapının etkilendiği yaralanmalar el ve parmak yaralanmaları kapsamında planlanır.

İşlem bölgesel anestezi (kol bloğu) veya genel anestezi ile uygulanır. Süre, onarılacak tendon sayısına göre bir ile üç saat arasında değişir.

Kesi genişletilerek tendon uçları bulunur; geri çekilmiş uçlar yakalanarak karşı karşıya getirilir.

Onarım tamamlandıktan sonra hareket kontrol edilir. İşlem sonunda el, onarım hattını koruyacak pozisyonda atelle sabitlenir.

İlk günlerde el yüksekte tutulur. Atel, onarım hattını koruyan bir pozisyonda uygulanır ve genellikle üç-altı hafta kullanılır.

Rehabilitasyon erken başlar. Kontrollü ve sınırlı hareketler, tendonun çevre dokuya yapışmasını önler. Bu hareketler yalnızca fizyoterapistin gösterdiği biçimde yapılmalıdır; fazla zorlama onarımın kopmasına yol açar.

Aktif ve güçlü kullanıma dönüş genellikle üçüncü aydan sonra kademeli olarak sağlanır.

Tam iyileşme ve güç kazanımı altı ayı bulabilir.

İlk haftalarda onarılan el yalnızca terapistin öğrettiği egzersizler için kullanılır. Masa başı çalışanlar, etkilenmeyen el ve sesli yazma gibi yardımcı yöntemlerle genellikle birkaç gün ile iki hafta arasında işe dönebilir. Onarılan parmakla klavyeye bastırmak, fare kavramak ya da telefon tutmak, hekimin izni alınana kadar ertelenir; sık yapılan küçük hareketler bile erken dönemde onarıma yük bindirebilir.

Bedensel güç, el aletleri ya da titreşimli makine gerektiren işlerde dönüş genellikle on-on iki haftayı bulur ve kademeli planlanır. Atel kullanılırken ve el direksiyonu güvenle kavrayacak güce ulaşmadan araç kullanılmaz. Top sporları, tırmanma ve ağırlık çalışmaları çoğu zaman üçüncü aydan sonra, kontrol muayenesindeki değerlendirmeye göre başlanır.

Tendon onarımı, el cerrahisi ile el terapisinin birlikte yürüttüğü bir süreçtir. Bursa'daki muayene ve kontrol günleri iletişim ve muayene günleri sayfasında yer alır; tüm konu başlıklarına tendon ve sinir cerrahisi bölümünden ulaşılabilir.

Genel riskler kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı istenmeyen etkilerdir.

Bu onarıma özgü en önemli iki sorun, tendonun yeniden kopması ve çevre dokuya yapışmasıdır. Kopma çoğunlukla erken dönemde ve programa uyulmadığında görülür; yapışıklık ise hareketi kısıtlar ve ek girişim gerektirebilir.

Eklem sertliği, tendon kısalığına bağlı hareket kısıtlılığı ve kavrama gücünde azalma diğer olası sorunlardır.

Fleksör tendon onarımlarında, özellikle parmak içi bölgede, sonuç daha az öngörülebilirdir.

Onarılan tendon iyileştiğinde hareket büyük ölçüde geri kazanılır. Ancak sonucun düzeyi; kesinin yerine, onarımın zamanlamasına ve rehabilitasyona uyuma bağlıdır.

Bir miktar hareket kısıtlılığı kalabilir; özellikle parmak içi bölgedeki onarımlarda tam açıklık her zaman sağlanamaz.

Beklenti, parmağın günlük yaşamdaki işlevini yeniden kazanmasıdır. Rehabilitasyona uyum, bu sonucu belirleyen en önemli etkendir.

Tendon kesisine sıklıkla sinir ve damar yaralanması eşlik eder; hepsi aynı seansta onarılır.

Rehabilitasyon, tedavinin ayrılmaz parçasıdır ve ameliyatla eşdeğer önemdedir.