Burun Eğriliği

Burun eğriliği, burnun orta hattan sapması durumudur. Sapma yalnızca dış görünümde olabileceği gibi, burnu ikiye ayıran septumun eğriliğiyle birlikte de bulunabilir. İkinci durumda tabloya solunum güçlüğü eşlik eder ve düzeltme hem şekil hem işlev açısından planlanır.

Eğrilik doğuştan olabilir ya da sonradan gelişebilir. Doğumsal eğrilikler çoğu zaman büyüme çağında belirginleşir; yüz gelişimi asimetrik ilerlediğinde burun da bu asimetriye uyum sağlar. Sonradan gelişen eğriliklerin en sık nedeni travmadır: çocukluk döneminde alınmış ve o zaman fark edilmemiş bir darbe, yıllar sonra belirgin bir sapmayla kendini gösterebilir.

Burun eğriliğinin düzeltilmesi, teknik olarak rinoplastinin en zorlu bileşenlerinden biridir. Kemik ve kıkırdak yapının hafızası vardır; yalnızca yeniden konumlandırmak çoğu zaman yeterli olmaz, dokunun eski konumuna dönme eğilimini dengeleyecek destekler kurulması gerekir.

Burnun düzgün durması, üç yapının uyumuna bağlıdır: burun kemikleri, üst yan kıkırdaklar ve septum. Bu üçlünün herhangi birindeki sapma diğerlerini de etkiler; çünkü hepsi birbirine bağlıdır.

Septum, burnun taşıyıcı kolonudur. Eğriliği C, S veya yatay biçimde olabilir. Ön bölümdeki eğrilikler hem solunumu hem dış görünümü en çok etkileyenlerdir; buradaki bir sapma burun ucunu da yana kaydırabilir.

Eğriliğin nerede başladığı planlamayı belirler. Yalnızca kemik bölümde olan bir sapma ile septumun tabanından başlayan bir sapma, tümüyle farklı cerrahi yaklaşımlar gerektirir. Ayrıca eğriliğe bazen yüz iskeletinin kendi asimetrisi eşlik eder; bu durumda burun düzeltilse bile yüzdeki asimetri algısı bir ölçüde sürer. Bu ayrımın önceden konuşulması beklentiyi doğru kurar.

Eğriliğin en sık nedeni fark edilmemiş ya da tedavi edilmemiş bir burun travmasıdır. Çocuklukta düşme, oyun sırasında alınan darbeler, spor yaralanmaları ve trafik kazaları burun kemiklerinde ya da septumda kırığa yol açabilir. Çocuklarda kıkırdak oranı yüksek olduğundan darbe o dönemde belirgin bir şekil bozukluğu yaratmayabilir; ancak büyüme bölgelerinin etkilenmesi, ergenlikte burnun bir yana doğru gelişmesine neden olabilir.

Belirtiler eğriliğin yerine ve derecesine göre değişir. Dışarıdan görülen sapmanın yanı sıra tek taraflı burun tıkanıklığı, geceleri belirginleşen ağızdan soluma, sabah ağız kuruluğu, egzersiz sırasında burundan yeterli hava alamama ve eğri bölümün üzerindeki mukozanın kurumasına bağlı tekrarlayan burun kanaması sık tarif edilir. Solunuma yönelik yapısal sorunların nasıl ele alındığı fonksiyonel burun cerrahisi başlığında toplanmıştır.

Kemik bölümdeki sapma için kontrollü osteotomiler uygulanır; burun kemikleri planlanan hatlardan serbestleştirilerek orta hatta konumlandırılır. Kesilerin yeri ve yönü, kemiğin nasıl hareket edeceğini belirler.

Septum eğriliğinde eğri bölümler serbestleştirilir, gerektiğinde çıkarılıp düzeltilerek geri yerleştirilir. Burnun ön desteğini oluşturan bölüm korunur. Septumun orta hatta sabitlenmesi için dikişler ve destek greftleri kullanılır.

Orta çatıdaki asimetride yayıcı greftler (spreader graft) belirleyicidir. Bu greftler çoğu zaman asimetrik olarak kullanılır: çökük tarafa daha kalın, diğer tarafa ince veya hiç konmaz. Böylece hem sırt çizgisi düzeltilir hem de iç valv desteklenir.

Burun ucu sapmışsa kıkırdaklar dikişlerle yeniden konumlandırılır ve kolumellar destek grefti ile orta hatta sabitlenir. Kalıcı eğrilik eğiliminin yüksek olduğu durumlarda daha güçlü destek yapıları tercih edilir.

Kemik ve kıkırdak yapıdaki bir sapmayı ilaç, egzersiz ya da masajla düzeltmek mümkün değildir. Buna karşılık eşlik eden şikâyetler ameliyat dışı yöntemlerle bir ölçüde hafifletilebilir. Mukoza şişliğine ve alerjiye yönelik, hekimin önerdiği burun spreyleri ve tuzlu su ile yıkama tıkanıklık hissini azaltabilir; burun kanatlarını dışa doğru açan yapışkan bantlar uyku sırasında geçici rahatlama sağlayabilir. Bu uygulamalar eğriliğin kendisini değiştirmez.

Dış görünümdeki hafif sapmalarda, çökük tarafa yapılan dolgu ile burun sırtı daha düz algılanabilir. Bu kamuflaj yalnızca küçük asimetrilerde anlamlıdır, geçicidir ve solunuma katkı sağlamaz.

Solunum şikâyeti ön plandaysa septum, konka ve valv düzeltmelerinin ayrıntıları fonksiyonel rinoplasti sayfasında; eğriliğin kemer ya da uç düşüklüğü gibi bulgularla birlikte bulunduğu durumlar ise burun şekil bozuklukları sayfasında anlatılmıştır.

İşlem genel anestezi altında yapılır ve genellikle iki ile üç saat sürer; eğriliğin derecesine ve eşlik eden düzeltmelere göre bu süre değişebilir.

Cerrahide sırasıyla septum düzeltilir, gerekli greftler hazırlanır, kemik bölüme yönelik osteotomiler uygulanır ve orta çatı desteklenir. Burun ucu sapması varsa en son ele alınır; çünkü alttaki yapılar düzeltildikçe ucun konumu da değişir.

İşlem boyunca simetri, hem önden hem alttan bakışla tekrar tekrar kontrol edilir. Sonunda burun içi destekler ve dış atel uygulanır; atel bu girişimde yalnızca koruma değil, kemiklerin yeni konumunda tutulması açısından da işlev görür.

Genel anestezi uygulanır. Anestezi öncesi değerlendirmede kronik hastalıklar ve kullanılan ilaçlar gözden geçirilir.

Hastanede kalış genellikle bir gecedir. Osteotomi yapılan girişimlerde ilk saatlerde daha belirgin ödem beklenebileceğinden gözlem tercih edilir.

Kemiklere müdahale edildiği için göz çevresinde morarma ve şişlik bu girişimde daha belirgin olabilir. Bulgular ilk iki hafta içinde büyük ölçüde geriler.

Atel ve burun içi destekler birinci haftada çıkarılır. Atel çıktığında burun ödemli olduğu için sapma tam olarak değerlendirilemez; erken dönemde görülen küçük asimetriler çoğu zaman ödemin farklı çözülmesine bağlıdır.

Eğriliğin ne ölçüde düzeldiğinin değerlendirilmesi için en az altı ay, tercihen bir yıl beklenir. Dokular bu süre boyunca yerleşmeye devam eder.

Masa başı işlerde çalışanlar genellikle atel çıkarıldıktan sonraki hafta içinde işe dönebilir. Toz, duman ya da kimyasal buharın yoğun olduğu iş ortamlarında, iyileşmekte olan burun içi mukozanın tahriş olmaması için dönüş birkaç gün daha ertelenebilir; ağır kaldırma gerektiren işler ise daha uzun bir ara gerektirir.

Eğriliklerin önemli bir bölümü spor yaralanmalarından kaynaklandığından, spora dönüş planı ameliyat öncesinde konuşulur. Yürüyüş ve hafif bisiklet ilk haftalarda başlayabilir. Futbol, basketbol, voleybol ve dövüş sporları gibi temas riski taşıyan etkinliklere dönüş, bakım önerilerinde belirtilen süre dolduktan ve kontrol muayenesinde kemik bütünlüğü değerlendirildikten sonra planlanır. Bu sporları sürdürecek kişiler için iyileşme tamamlandıktan sonra da yüz koruyucu kullanımı gündeme gelebilir.

Gözlük çerçevesinin ağırlığı yeni konumlanan kemiklere baskı yapabileceğinden, ilk haftalarda kontakt lens ya da çok hafif çerçeveler tercih edilir. Kontrollerin Bursa'daki muayene günlerine göre önceden planlanması, erken dönemde fark edilen küçük kaymaların zamanında değerlendirilmesini kolaylaştırır; güncel günler iletişim ve muayene günleri sayfasında yer alır.

Genel riskler kanama, enfeksiyon ve anesteziye bağlı istenmeyen etkilerdir. Eğrilik cerrahisine özgü en önemli risk, sapmanın bir ölçüde geri gelmesidir. Kemik ve kıkırdak dokunun eski konumuna dönme eğilimi, bu girişimin doğasında olan bir zorluktur; güçlü destek yapıları bu riski azaltır ancak tümüyle ortadan kaldırmaz.

Diğer olası sorunlar arasında burun sırtında düzensizlik, kemik bölümlerinde asimetri, septum perforasyonu, burun içi yapışıklık ve solunumda değişiklik sayılabilir.

Yüz iskeletinde asimetri bulunan kişilerde burun düzeltilse bile algılanan asimetri sürebilir. Bu, cerrahinin başarısızlığı değil, anatomik bir sınırdır ve ameliyat öncesinde konuşulur.

Düzeltilen kemik ve kıkırdak konumları kalıcıdır; ancak eğrilik cerrahisinde sonucun kalıcılığı, kurulan desteğin gücüne bağlıdır. İyi desteklenmiş bir burunda sapmanın anlamlı ölçüde geri gelmesi beklenmez.

Beklenti "tam simetri" değil, "orta hatta belirgin yaklaşma" olarak kurulmalıdır. Solunum bileşeni düzeltildiğinde nefes almadaki iyileşme genellikle daha net biçimde hissedilir.

Travma riski taşıyan sporlarla ilgilenen kişilerde, iyileşme sonrasında da koruyucu önlem alınması önerilir; yeni bir darbe sonucu bozabilir.

Eğrilik düzeltmesi çoğu zaman septoplasti ve konka cerrahisi ile birlikte yapılır. Estetik bileşen varsa sırt ve uç şekillendirmesi aynı seansa eklenir.

Belirgin yüz asimetrisi olan kişilerde çene bölgesine yönelik değerlendirme profil ve simetri algısına katkı sağlayabilir; bu, ayrı bir planlama konusudur.