Lipom, Kist ve Yumuşak Doku Kitleleri

Yumuşak doku kitleleri, deri ya da deri altındaki yağ, bağ dokusu, sinir ve damar gibi yapılardan köken alan şişliklerdir. Bu grubun en sık görülen iki üyesi lipom ve epidermal kisttir. Lipom, yağ dokusundan köken alan, ince bir kapsülle çevrili, yumuşak kıvamlı ve genellikle ağrısı olmayan bir kitledir. Epidermal kist ise deri altında yerleşen, içi keratin adı verilen beyazımsı ve kıvamlı bir içerikle dolu bir kese yapısıdır.

Bu kitlelerin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve yavaş büyür. Cerrahi çıkarım; büyüme, ağrı, baskıya bağlı rahatsızlık, tekrarlayan enfeksiyon, görünümden kaynaklanan rahatsızlık ya da tanının netleştirilmesi amacıyla planlanabilir. Çıkarılan her kitle patolojik incelemeye gönderilir; böylece klinik tanı doku düzeyinde doğrulanır.

Halk arasında yağ bezesi, ur ya da sebase kist gibi farklı adlarla anılan bu oluşumların her biri ayrı bir yapıya sahiptir. Doğru adlandırma ve ayırıcı tanı, hangi yaklaşımın seçileceğini belirler.

Lipomlar vücudun neredeyse her bölgesinde görülebilir; en sık sırt, omuz, boyun, kol ve uyluklarda yerleşir. Genellikle deri altındaki yağ tabakasında bulunurlar, ancak bazıları kas içine ya da kasların arasına uzanabilir. Bazı kişilerde birden fazla lipom bulunur ve bu durumun ailesel bir yatkınlıkla ilişkili olabileceği bilinmektedir.

Epidermal kistler, derinin yüzey katmanından gelen hücrelerin deri altında kapalı bir kese oluşturmasıyla gelişir. Yüz, boyun, sırt ve kulak arkası sık görüldükleri bölgelerdir. Saçlı deride görülen ve yapısal olarak farklı olan kistler trikilemmal (pilar) kist olarak adlandırılır. Kaş çevresinde, özellikle çocukluk döneminde fark edilen bazı kistler ise doğumsal kökenli olabilir ve farklı bir planlama gerektirebilir.

Bu gruptaki diğer kitleler arasında sinir kılıfından gelişen iyi huylu tümörler, deride sertlik şeklinde ele gelen bağ dokusu lezyonları ve eklem ya da tendon kılıflarından köken alan kistler sayılabilir. El ve el bileğinde görülen eklem kaynaklı kistler ganglion kisti sayfasında ayrıca ele alınmaktadır. Nadir de olsa bazı yumuşak doku kitleleri kötü huylu olabilir; bu nedenle şüpheli bulgular taşıyan kitlelerde ayrıntılı değerlendirme yapılır.

Lipom ve kistlerin çıkarılmasında temel yöntem, kitlenin bir kesiden girilerek çevre dokulardan ayrılması ve bütün olarak çıkarılmasıdır. Lipomlar çoğunlukla kapsülleri sayesinde çevre dokudan kolayca ayrılabilir; bazı küçük lipomlar, boyutlarına göre daha kısa bir kesiden sıkıştırma yöntemiyle çıkarılabilir.

Büyük ve yumuşak lipomlarda, uygun durumlarda daha küçük kesilerle yağ emme destekli çıkarım değerlendirilebilir. Ancak bu yöntemde kapsülün tamamen alınamaması tekrarlama olasılığını artırabilir ve patolojik inceleme için elde edilen doku sınırlı kalabilir; bu nedenle her kitle için uygun değildir.

Kist çıkarımında kesenin delinmeden alınması hedeflenir. Daha önce birçok kez iltihaplanmış kistlerde kese çevre dokulara yapışabilir; bu durumda daha dikkatli bir ayırma gerekir ve kesi biraz daha uzun olabilir. Büyük kitlelerin çıkarılmasından sonra geride kalan boşlukta sıvı birikmesini önlemek için katmanlı dikiş ve gerektiğinde kısa süreli bir dren kullanılabilir.

Küçük, yakınmaya yol açmayan ve muayenede tipik iyi huylu özellikler gösteren lipomlar her zaman çıkarılmak zorunda değildir; belirli aralıklarla izlenebilir. İzlem sırasında büyüme, sertleşme ya da ağrı gelişirse cerrahi yeniden değerlendirilir.

İltihaplanmış bir kistte apse oluştuysa, öncelikle içeriğin boşaltılması gerekebilir. Bu işlem rahatlama sağlar; ancak kese yerinde kaldığı için kistin ilerleyen dönemde yeniden şişmesi beklenebilir. Kistlerin evde sıkılarak boşaltılmaya çalışılması ise iltihaplanmayı ve çevre dokuya yayılımı kolaylaştırabileceği için önerilmez.

İşlem öncesinde kitlenin sınırları ve planlanan kesi hattı deri üzerine çizilir. Bölge temizlendikten sonra lokal anestezi uygulanır. Kesi yapıldıktan sonra kitle çevre dokulardan dikkatle ayrılır ve bütün olarak çıkarılır.

Kitle çıkarıldıktan sonra kanama kontrolü yapılır ve geride kalan boşluk katmanlı dikişlerle kapatılır. Büyük lipomlarda sıvı birikimini önlemek için ince bir dren yerleştirilebilir. Deri, iz kalitesini destekleyecek biçimde ince dikişlerle kapatılır.

Küçük kist ve lipomların çıkarılması çoğunlukla yarım saat ile bir saat arasında tamamlanır; derin yerleşimli ya da büyük kitlelerde süre uzayabilir. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderilir ve sonuç kontrol muayenesinde paylaşılır.

Deri altındaki küçük ve orta boyutlu kitlelerin büyük bölümü lokal anestezi ile çıkarılır ve kişi aynı gün evine döner. Lokal anestezi sırasında kişi uyanıktır; bölgede dokunma ve çekilme hissi olabilir, ancak ağrı beklenmez.

Kas içine ya da kaslar arasına uzanan büyük lipomlarda, aynı seansta birden fazla kitlenin çıkarılacağı durumlarda veya yerleşim nedeniyle lokal anestezinin yetersiz kalacağı düşünülen kişilerde sedasyon ya da genel anestezi tercih edilebilir. Bu durumlarda kısa süreli hastanede gözlem gerekebilir.

İşlemden sonraki ilk günlerde bölgede hafif ağrı, şişlik ve morarma olabilir; bu yakınmalar genellikle birkaç gün içinde azalır. Büyük lipomların çıkarıldığı alanlarda bir süre sertlik hissedilebilir. Dren kullanıldıysa, gelen sıvı miktarı azaldığında genellikle ilk günler içinde çıkarılır.

Dikişlerin alınma zamanı kesinin yerine göre planlanır; yüz ve boyunda daha erken, sırt ve omuz gibi gerilim altındaki bölgelerde daha geç alınır. Patolojik inceleme tamamlandığında sonuç kontrol muayenesinde paylaşılır; kitlenin türü kesinleştiğinde ek bir işlem gerekip gerekmediği de bu görüşmede konuşulur.

Küçük kitlelerin lokal anestezi ile çıkarılmasından sonra çoğu kişi aynı gün ya da ertesi gün işine dönebilir. Büyük lipomların çıkarıldığı ya da genel anestezi uygulanan durumlarda birkaç günlük dinlenme önerilebilir.

Yürüyüş gibi hafif aktiviteler ilk günlerden itibaren yapılabilir. Kesinin bulunduğu bölgeyi zorlayan spor ve ağırlık çalışmaları, kesinin yerine ve boyutuna göre genellikle iki ile dört hafta ertelenir. Kesi hattı tam olarak kapanmadan havuza, denize ya da hamama girilmesi önerilmez.

Yumuşak doku kitlelerinin çıkarılması genellikle küçük bir cerrahi işlemdir; ancak her cerrahi girişim gibi riskleri vardır. Kanama ve kesi altında kan birikmesi, yara enfeksiyonu, dikiş hattının açılması ve geçici uyuşukluk görülebilir. Büyük lipomların çıkarıldığı alanlarda geride kalan boşlukta sıvı birikmesi (seroma) gelişebilir ve bu sıvının boşaltılması gerekebilir.

Derin yerleşimli kitlelerde komşu sinir ve damarların etkilenme olasılığı daha yüksektir; özellikle alın, boyun ve yüz gibi sinirlerin yüzeye yakın seyrettiği bölgelerde dikkatli bir planlama yapılır. Her kesi bir iz bırakır; iz bazı kişilerde genişleyebilir ya da kabarık bir görünüm alabilir.

Kistin kesesinin bir bölümü geride kalırsa ya da lipom kapsülüyle birlikte tamamen çıkarılamazsa kitle aynı bölgede yeniden gelişebilir. Bu olasılık, iltihap geçirmiş ve çevre dokulara yapışmış kistlerde daha yüksektir.

Bütün olarak çıkarılan lipom ve kistlerin aynı bölgede tekrarlama olasılığı düşüktür, ancak sıfır değildir. Yatkın kişilerde vücudun farklı bölgelerinde yeni lipom ya da kistler gelişebilir; bu durum önceki cerrahinin yetersiz olduğu anlamına gelmez.

Büyük bir kitlenin çıkarıldığı alanda deri yüzeyinde hafif bir çöküklük ya da kontur farkı kalabilir; bu fark çoğu zaman aylar içinde azalır. İz olgunlaştıkça solar ve yumuşar, ancak tamamen kaybolması beklenmez. Beklentinin bu çerçevede konuşulması, sonucun sağlıklı değerlendirilmesini sağlar.

Muayeneye deri altındaki bir kitle nedeniyle gelen kişilerde, değişiklik gösteren benler ya da diğer deri lezyonları da aynı görüşmede değerlendirilebilir. Bu süreç benlerin cerrahi değerlendirilmesi sayfasında ayrıntılı olarak anlatılmaktadır; uygun durumlarda farklı bölgelerdeki lezyonlar aynı seansta çıkarılabilir.

Deri ve deri altı lezyonlarına yönelik cerrahi uygulamalar deri ve yumuşak doku cerrahisi kategorisinde bir araya getirilmiştir. Lipom ya da kist için Bursa'da muayene olmak isteyenler hastane ve gün bilgisine iletişim ve muayene günleri sayfasından ulaşabilir.